Бақыт Нұрмұхановтың айтуынша, Комиссия қарауына волонтерлік қызметті конституциялық деңгейде бекіту туралы ұсыныстар түсті. «Волонтерлік қызмет туралы» Заңды және волонтерліктің қоғамды дамыту мен қоршаған ортаны қорғаудағы маңызын ескере отырып, бұл ұсыныс қолдау тапты.
«Жобаның 31-бабының 2-тармағына Қазақстан Республикасында ерікті әлеуметтік сақтандыру, өзге де әлеуметтік қамсыздандыру түрлері, волонтерлік қызмет пен қайырымдылық қолдау табады деген толықтыру енгізілді», – деді Конституциялық Сот төрағасының орынбасары.
Оның сөзінше, бұл идея жобаның басқа ережелерін, әсіресе, Преамбуланы және Қазақстан Республикасы қызметінің негіз құраушы қағидаттарын қисынды түрде толықтырады. Олардың қатарында, жауапты әрі жасампаздық отаншылдық идеясын ілгерілету, еңбексүйгіштік құндылықтарын бекіту және т.б. бар.
Ол сондай-ақ Конституция жобасының мемлекеттік және орыс тілдеріндегі мәтіндерін жетілдіру жұмыстары жалғасып жатқанын хабарлады. Жұмыс тобы құқықтық нормалар мазмұнының қолжетімділігі мен түсініктілігін қамтамасыз ету үшін тұжырымдарды оңтайландыру бойынша шаралар қабылдауда.
«Нархоз университеті» КеАҚ профессоры Виктор Малиновский жеке тұлғаның құқықтық мәртебесіне арналған жаңа Ата заң жобасының 14-бабы бойынша пікір білдіріп, бірқатар маңызды түзетулерге назар аударды.
«Конституция жобасының 14-бабының 3-тармағында Қазақстан Республикасының азаматтарының құқықтары мен міндеттері азаматтығынан туындайтынын нақты бекіту қажет. Яғни, құқықтардың тұлғаның мемлекетпен берік саяси-құқықтық байланысына негізделеді. Мұндай конституциялық нақтылау адам мен азаматтық құқықтың ара-жігін ажыратуға мүмкіндік береді. Бұл конституциялық құқық теориясы мен тәжірибесінде жалпыға танылған тәсіл болып есептеледі. Адам құқықтары абсолютті, бөлінбейтін және әмбебап сипатқа ие. Олар әрбір адамға туғанынан бері тиесілі және азаматтығына, құқықтық мәртебесіне, тұрғылықты жеріне немесе басқа да жағдайларға тәуелді емес. Адам құқықтары ең жоғары конституциялық құндылық болып саналады және қолданыстағы барлық құқықтың мәнін, мазмұнын және қолданылуын айқындайды», – деді профессор.
Заңнама және құқықтық ақпарат институтының директоры Индира Аубакирова да осыған ұқсас пікір білдіріп, Конституция жобасында адам құқықтары мен азаматтың құқықтары мен міндеттері нақты ажыратылғанын айтты.
«Мәселе тек формалды нақтылауда емес, мағыналық логикада. Адам құқықтары – кең ауқымды, ал азамат құқықтары – Қазақстан азаматтарына, яғни қазақстандық төлқұжаты бар адамдарға тән. Шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың құқықтары автоматты түрде туындамайды, олар тек Құрылтай тиісті заңды көпшілік дауыспен қабылдаған жағдайда ғана пайда болады. Ол заңда құқықтардың көлемі, оларды пайдалану шарттары және мемлекет пен басқа тұлғалардың міндеттері нақты айқындалады», – деді Индира Әубәкірова.
Оның айтуынша, Конституция жобасында құқықтар мен бостандықтарды іске асыру өзге адамдардың құқықтарын құрметтеу, конституциялық құрылыстың негіздерін сақтау, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету, халықтың денсаулығы мен қоғамдық моральды қорғау талаптарымен тығыз байланысты екені айқын көрсетілген. Бұл ретте ол құқықтар мен бостандықтарды жүзеге асырудың шегін белгілеу оларды шектеу деген сөз емес екенін айтты. Бұл шек, керісінше, бір адамның еркіндігі екінші адамның құқықтары мен бостандығына нұқсан келтірмеуі үшін қажетті тепе-теңдікті сақтауға бағытталған.
Өз кезегінде Мәжіліс депутаты, «Ақ жол» партиясы фракциясының жетекшісі Азат Перуашев жаңа Конституцияда меншік нысандарының анықтамасын барынша нақтылауды ұсынды. Атап айтқанда, 8-баптың 1-тармағын мынадай редакцияда жазу керек: «Қазақстан Республикасында меншіктің барлық нысандары танылады, кепілдендіріледі және тең дәрежеде қорғалады».
«Бұл тек мемлекеттік және жекеменшікті ғана емес, экономиканы әртараптандыру және ұлттың әл-ауқатының өсуін қамтамасыз ету мақсатында бизнестің, қоғамның және мемлекеттің ресурстары мен мүмкіндіктерін экономикалық айналымға кеңінен тарту мүмкіндігін ашатын және қорғауды білдіретін барлық басқа да ықтимал нысандарды қолдауды білдіреді», – деп атап өтті Азат Перуашев.
Мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Конституция жобасында арнайы құқықтық режим белгілеу мүмкіндігін көздейтін нормаға қатысты пікір білдірді.
«Еліміздің әкімшілік, әсіресе аумақтық тұтастығына қатысты ешқандай күмән туындамауға тиіс. Қазақстан бірыңғай құқықтық кеңістігі бар біртұтас мемлекет болып қала береді. Алатау – бұл автономия да, ерекше аумақ та емес. Бұл біздің қазақстандық қала. Онда жаңа жұмыс орындарын құру, инвестициялар тарту үшін бизнеске жеделдетілген рәсімдер қарастырылған белгілі бір қаржылық дербестік қарастырылуда. Мұның барлығы Конституция аясында, унитарлы мемлекет шеңберінде жүзеге асырылады», – деді Мұрат Әбенов.
Саясаттанушы Марат Шибутов жаңа Конституцияға ұсынылған әрбір тұжырым Конституциялық комиссияда қызу талқылаудан өтіп, ашық қоғамдық бағалаумен сүйемелденгенін атап өтті.
«Бұл күрделі, кейде ыңғайсыз, бірақ адал үдеріс болды. Нәтижесінде, қазіргі кезеңде бізде түрлі сала сарапшыларының бірлескен еңбегі мен әртүрлі ұстаным, тәжірибе мен дүниетанымының нәтижесі болып табылатын жоба бар. Сондықтан да Ата заң жобасы жалпыхалықтық дауыс беруге шығаруға дайын деп санаймын», – деп қорытындылады Марат Шибутов.
Өз кезегінде Мәжіліс депутаты, «Ардагерлер ұйымы» РҚБ төрағасы Бақтығожа Ізмұхамбетов жаңа Конституция жобасына аға буын үшін маңызды нормалар енгенін атап өтті.
«Жаңа Конституция жобасында әрбір азаматқа зейнетақының ең төмен мөлшеріне, жасына, науқастануына немесе мүгедектігіне байланысты әлеуметтік қамсыздандыруға тікелей кепілдік берілген. Сонымен қатар, мемлекет әлеуметтік қамсыздандырудың және қайрымдылықтың әртүрлі нысандарын дамытуға жәрдемдесу міндетін алып отыр, бұл егде жастағы адамдар үшін қосымша қауіпсіздік береді», – деді Бақтығожа Ізмұхамбетов.
Аға буын үшін маңызды тағы бір тармақ – кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалардың еңбекке жарамсыз ата-аналарына қамқорлық жасау міндетін Конституцияда бекіту ұрпақтар сабақтастығы мен отбасылық ынтымақтастықты күшейтеді.
Бақтығожа Ізмұхамбетов ардагерлер қауымдастығы жаңа Конституция жобасын қолдайтынын жеткізді.
Қазақстанның Кәсіподақтар федерациясы да жаңа Конституция жобасын қолдады. Бұл туралы Федерация төрағасы Сатыбалды Дәулеталин мәлімдеді. Ол өңірлерде өткен талқылаулар барысында еңбек қауіпсіздігі мен балалардың болашағы жөнінде көп айтылғанын атап өтті.
«Кәсіподақтар федерациясы жаңа Конституция жобасын қолдады. Себебі ол көп жағдайда еңбек адамдарынан еститін ой-пікірлермен сәйкес келеді», – деді Сатыбалды Дәулеталин.
Конституциялық комиссияның келесі отырысы 10 ақпанда өтеді.
