Соңғы отыз жыл ішінде Қазақстан экономикасының негізгі қозғаушы күші мұнай-газ секторы болды. Табиғи ресурстардың арқасында ел экономикасы тұрақты өсіп, бюджет кірістері артты, ірі инфрақұрылымдық жобалар іске асырылды және халықаралық инвестициялар тартылды. Алайда әлемдік нарықтағы мұнай бағасының құбылмалылығы шикізаттық модельдің ұзақ мерзімді перспективада тұрақты даму үшін жеткіліксіз екенін көрсетті. Сондықтан экономиканы әртараптандыру уақыт талабы ғана емес, ұлттық қауіпсіздік пен орнықты өсудің стратегиялық міндетіне айналды.
Осыған байланысты Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бастамашылық еткен «Жаңа Қазақстан» тұжырымдамасы елдің жаңа даму кезеңінің негізін қалады. Мемлекеттік басқаруды жаңғырту, экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру, заң үстемдігін нығайту және инвестициялық ахуалды жақсарту бағытындағы реформалар Қазақстанның жаңа экономикалық моделін қалыптастыруға бағытталды. Бұл реформалардың түпкі мақсаты – шикізатқа тәуелді экономикадан жоғары технологияларға, инновацияға және өңдеуші өнеркәсіпке негізделген экономикаға көшу.
Бүгінде мемлекет экономиканың жаңа өсу нүктелерін қалыптастыру үшін өңдеу өнеркәсібіне, цифрлық технологияларға, жасанды интеллектке, көлік-логистикаға, жаңартылатын энергия көздеріне және агроөнеркәсіптік кешенге басымдық беруде. Соңғы жылдары Қазақстанда KIA автомобиль зауыты, PepsiCo-ның азық-түлік өндірісі, Alstom компаниясының теміржол машина жасау жобалары, сондай-ақ деректерді өңдеу орталықтары мен цифрлық инфрақұрылымды дамытуға бағытталған халықаралық бастамалар жүзеге асырылып жатыр. Бұл жобалар жаңа жұмыс орындарын ашып қана қоймай, технология трансферін қамтамасыз етіп, қазақстандық кәсіпорындардың жаһандық өндірістік тізбекке қосылуына мүмкіндік береді.
Осындай мақсаттарға қол жеткізу үшін мемлекет инвесторлар үшін жаңа қолдау тетіктерін қалыптастырды. Соның бірі – Инвестициялар туралы келісім механизмі. Бұл құрал стратегиялық инвесторларға жоба ерекшелігіне қарай салықтық және кедендік жеңілдіктер, инженерлік инфрақұрылым, жер учаскелері түріндегі мемлекеттік гранттар және инвестициялық тұрақтылық кепілдіктері сияқты қолдау шараларын ұсынуға мүмкіндік береді. Мұндай тәсіл халықаралық тәжірибеде инвестициялық жобалардың тәуекелдерін азайтып, ұзақ мерзімді капитал тартудың тиімді құралы ретінде қарастырылады.
Бұл жұмыстың негізгі операторы – «KAZAKH INVEST» ұлттық компаниясы. Компания Қазақстанның инвестициялық әлеуетін халықаралық деңгейде таныстырып қана қоймай, инвесторлар үшін «бір терезе» қағидаты бойынша толық сүйемелдеу жүйесін қалыптастырды. Инвестициялық мүмкіндіктерді анықтау, өндіріс орнын таңдау, мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылды үйлестіру, рұқсат құжаттарын алу және жобаны іске қосқаннан кейінгі қолдау – осының барлығы инвесторға тегін көрсетілетін қызметтер қатарына кіреді.
Сонымен қатар KAZAKH INVEST инвестиция тартумен ғана шектелмейді. Компанияның басты мақсаты – Қазақстан экономикасына жоғары технологияларды, өндірістік тәжірибені және жаңа құзыреттерді әкелетін сапалы инвестицияларды тарту. Сондықтан басымдық өңдеу өнеркәсібі, цифрлық экономика, мұнай-химия, көлік және логистика, сирек кездесетін металдар, жасыл энергетика және денсаулық сақтау сияқты жоғары қосылған құны бар салаларға беріледі. Мұндай жобалар еңбек өнімділігін арттыруға, экспорттық әлеуетті кеңейтуге және жергілікті өндірістік кооперацияны дамытуға мүмкіндік береді.
Экономикалық жаңғырудың табысты болуы ең алдымен адами капиталдың сапасына байланысты. Сондықтан Жаңа Қазақстанның басты күші – жастар. Бүгінгі таңда мемлекет жастардың сапалы білім алуына, ғылыммен айналысуына, стартаптарды дамытуына және инновациялық кәсіпкерлікке белсенді араласуына жағдай жасап келеді. Себебі ертеңгі жоғары технологиялық өндірістерде жұмыс істейтін инженерлер, IT-мамандар, ғалымдар мен кәсіпкерлер – бүгінгі жастар.
Жаңа Қазақстан – бұл тек саяси немесе экономикалық реформалар емес. Бұл – елдің жаңа даму философиясы. Оның негізінде құқықтық мемлекет, әртараптандырылған экономика, халықаралық инвестициялар, технологиялық жаңғыру және бәсекеге қабілетті адами капитал жатыр. Осы бағыттардың өзара сабақтастығы Қазақстанның Орталық Азиядағы инвестициялық және технологиялық хабқа айналуына берік негіз қалайды.
Жас маман ретінде елімізде жүзеге асырылып жатқан экономикалық жаңғыру мен инвестициялық реформалардың Қазақстанның ұзақ мерзімді дамуы үшін маңызы зор деп есептеймін. Экономиканы әртараптандыру, инвестициялық ахуалды жақсарту және жоғары технологиялық өндірістерді дамыту бағытындағы бастамалардың нәтижесі ең алдымен жастардың біліміне, кәсібилігіне және белсенділігіне байланысты.
Сондықтан бүгінгі жастар мемлекеттік және қоғамдық өмірге белсенді қатысып, адал еңбек етіп, жаңа білім мен технологияларды игеру арқылы еліміздің тұрақты дамуына өз үлесін қосуы маңызды. Қазақстанның болашағы – бәсекеге қабілетті экономика мен білікті адами капиталды қалыптастыруға бағытталған ортақ күш-жігерге байланысты.
Қуаныш Өміржан - «KAZAKH INVEST» ҰК» АҚ Инвестицияларды мониторингтеу қызметінің жобалық менеджері, инвестициялық саясат мәселелері бойынша сарапшы
