Өндіріс барысында негізгі өніммен бірге әртүрлі қалдықтар мен пайдаланылмай қалған материалдар пайда болады. Олардың бір бөлігі қайта қолдануға жарамсыз болуы мүмкін, ал кейбірін басқа өндірістік мақсатқа пайдалану немесе қайта өңдеуге беру мүмкіндігі бар. Сондықтан өндірістік қалдықтарды тек қажетсіз шығын ретінде емес, тиімді басқаруға болатын ресурс ретінде қарастыру кәсіпорын үшін маңызды.
Ең алдымен кәсіпкер өндіріс барысында қандай қалдық пайда болатынын анықтауы қажет. Материалдың қай кезеңде және қандай көлемде ысырап болатынын есептеу өндіріс процесіндегі тиімсіз тұстарды көруге мүмкіндік береді.
Мысалы, шикізатты кесу немесе өңдеу барысында қалған материалдың белгілі бір бөлігі қайта пайдалануға жарамды болуы мүмкін. Оны басқа өнімге қолдану мүмкіндігі табылса, кәсіпорын сатып алынған шикізаттың үлкен бөлігін нақты өнімге айналдырады.
Шымкентте өндірістік кәсіпорындардың дамуы ресурсты ұтымды пайдалану мәселесінің маңызын арттырады. Бір кәсіпорын үшін қажетсіз қалдық басқа өндіріс үшін шикізат болуы ықтимал. Осындай жағдайда кәсіпкерлер арасындағы байланыс қосымша экономикалық мүмкіндік қалыптастырады.
Қалдықтарды бөлек жинау да маңызды. Әртүрлі материал араласып кеткен жағдайда оларды қайта пайдалану немесе өңдеуге беру қиындайды. Сондықтан өндіріс орнында қалдықтарды түріне қарай сұрыптаудың қарапайым тәртібін енгізу тиімді болуы мүмкін.
Бұл бағыт тек қосымша табыс табумен шектелмейді. Материал шығынының азаюы өнімнің өзіндік құнына да әсер етеді. Кәсіпорын бірдей көлемдегі шикізаттан көбірек дайын өнім шығара алса, өндіріс тиімділігі жоғарылайды.
Сонымен бірге қалдықпен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік, санитариялық және қолданыстағы талаптардың сақталуы міндетті. Барлық материалды қайта қолдануға болады деген түсінік дұрыс емес. Кәсіпкер әр қалдық түрінің ерекшелігін ескеріп, рұқсат етілген тәсілдерді таңдауы қажет.
Өндірістік қалдық көлемін кезең сайын есептеу де пайдалы. Егер белгілі бір операцияда қалдық үлесі тұрақты өсіп жатса, технологиялық процесті немесе жабдықтың жағдайын тексеруге негіз бар.
Қайта пайдалануға келмейтін материалдарды тиісті қайта өңдеу кәсіпорындарына бағыттау мүмкіндігін қарастыру да өндірістік байланысты кеңейтеді.
Шымкент кәсіпорындары үшін ресурсты тиімді пайдалану өнім көлемін арттырумен қатар шығынды азайтудың да жолы. Өндірістік қалдықтарды сауатты басқару шикізатты үнемдеуге, кәсіпорындар арасындағы кооперацияны күшейтуге және жергілікті өндірістің экономикалық тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
