Қазақстан Конституциясы – мемлекеттің құқықтық негізін айқындайтын басты құжат қана емес, азаматтың әл-ауқаты мен өмір сапасына бағытталған әлеуметтік саясаттың да берік негізі. Негізгі заңда Қазақстанның әлеуметтік мемлекет екені нақты бекітіліп, азаматтардың еңбек етуге, қауіпсіз еңбек жағдайына, тынығуға, денсаулық сақтауға, білім алуға және өзге де әлеуметтік құқықтарына кепілдік берілген.
Алайда бұл құқықтардың мәні олардың Конституция мәтінінде жазылуымен ғана шектелмейді. Оның шынайы маңызы әр азаматтың күнделікті өмірінде көрініс тапқанда ашылады.
Әлеуметтік мемлекеттің басты өлшемдерінің бірі – адамның сапалы білім алуына, медициналық көмекке қол жеткізуіне, еңбек етуіне және өз әлеуетін дамытуына қажетті жағдайдың жасалуы. Осы тұрғыдан алғанда, Конституцияда бекітілген әлеуметтік құқықтарды түсіндіру кезінде жалпы ұғымдармен шектелмей, олардың нақты өмірде қалай жүзеге асып жатқанын көрсету маңызды.
Мәселен, жаңа мектептің салынуы – азаматтардың білім алуға деген конституциялық құқығын қамтамасыз етудің нақты көрінісі. Заманауи медициналық нысанның іске қосылуы тұрғындардың медициналық көмекке қолжетімділігін арттырады. Ал жаңа жұмыс орындарының ашылуы азаматтардың еңбек ету мүмкіндігін кеңейтіп, олардың экономикалық белсенділігіне жол ашады.
Бұл қатарда кәсіптік және техникалық білім берудің де орны ерекше. Колледждердегі білім беру сапасын арттыру, еңбек нарығына қажетті мамандар даярлау – жастардың болашақ мамандығын таңдап, кәсіби тұрғыдан қалыптасуына мүмкіндік береді. Яғни білім беру жүйесіне салынған инвестиция – адамның өз мүмкіндігін жүзеге асыруына жасалған жағдай.
Әлеуметтік саясаттың нәтижесін тек нысандар мен көрсеткіштер арқылы бағалау жеткіліксіз. Оның түпкі өлшемі – адамның өміріндегі өзгеріс. Жаңа мектепте білім алып жатқан оқушы, медициналық көмекке уақытылы жүгінген тұрғын, тұрақты жұмысқа орналасқан азамат, кәсіби білім алып жатқан жас – әлеуметтік мемлекеттің нақты нәтижесін көрсететін мысалдар.
Сондықтан өңірлерде жүзеге асырылып жатқан әлеуметтік жобалардың әрқайсысының артында нақты адам тағдыры мен азаматтың мүмкіндігі тұрғанын ескеру қажет. Мемлекет тарапынан жасалған жағдай тұрғындардың өмірінде нақты нәтиже берген кезде ғана әлеуметтік саясаттың мәні толық ашылады.
Бұл ретте кез келген оң өзгерісті Конституция нормаларымен механикалық түрде байланыстыруға болмайды. Нақты жоба мен конституциялық қағидат арасында мазмұндық әрі логикалық байланыс болуы керек. Сонда ғана Негізгі заңның қоғам өміріндегі рөлін азаматтарға түсінікті әрі нанымды түрде жеткізуге болады.
Бүгінде білім беру инфрақұрылымын дамыту, алғашқы медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру, халықты жұмыспен қамту, кәсіби оқыту, әлеуметтік тұрғыдан осал азаматтарды қолдау және әлеуметтік қызметтердің сапасын жақсарту – әлеуметтік саясаттың маңызды бағыттары.
Конституциядағы әлеуметтік нормалардың шынайы мәні де осындай нақты істер арқылы көрінеді. Білім алған бала, медициналық көмекке қол жеткізген азамат, жаңа жұмыс орнына орналасқан маман, кәсіби білім алып, болашағына жол ашқан жас – Негізгі заңда бекітілген әлеуметтік бағдарлардың күнделікті өмірдегі нақты көрінісі.
Сондықтан Конституцияны тек құқықтар мен міндеттерді белгілейтін құжат ретінде қабылдау жеткіліксіз. Ол – азаматтың өмір сапасын арттыруға, оның құқықтары мен мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге бағытталған басты құқықтық негіз.
Әлеуметтік мемлекеттің мәні де осында. Ол адамның білім алуына, еңбек етуіне, денсаулығын қорғауына, қауіпсіз әрі лайықты өмір сүруіне және өз мүмкіндігін толық жүзеге асыруына жағдай жасаудан көрінеді. Ал бұл қағидаттар нақты іске айналған сайын Конституцияның қоғам өміріндегі маңызы да тереңдей түседі.
