2024 жылғы 21 желтоқсанға дейін Банк омбудсманының өкілеттігі тек ипотекалық қарыздар, яғни кепілмен қамтамасыз етілген банктік қарыздар бойынша келіспеушіліктерді шешумен шектелді. Банк омбудсманының мұндай құзыреті 2008 жылғы дағдарыстан кейін доллар бағамының өсуіне, содан кейін несие бойынша міндеттемелерін орындаудағы қиындықтарға байланысты болды. Сонымен қатар жылжымайтын мүлік бағасының айтарлықтай төмендеуі, осыған байланысты оны сату кезінде қарыз алушылар банктермен толық есеп айырыса алмады. Дәл осы кезеңде, 2011 жылы Банк омбудсманы институты құрылды.
Еліміздің Банк омбудсманы Дархан Нұрпейісов ОКҚ алаңында баяндама жасай отырып, өзінің негізгі міндеті қарыз алушы-жеке тұлғалар мен банктер, сондай-ақ коллекторлық ұйымдар арасындағы келіспеушіліктерді сотқа дейінгі тәртіппен реттеу болып табылатынын атап өтті.
«Банк омбудсманы банк заңнамасын және банк қызметтерін дамыту жөнінде ұсыныстар қалыптастырады. Осылайша, Банк омбудсманы банк қызметтерінің ашықтығын және кредиттік мекемелерге деген сенімін арттыруға ықпал етеді. Банк омбудсманы өз жұмысында мына қағидаттарды ұстанады: Заңдылық жане Теңқұқылық, Әділдік жане Бейтараптық, Банктік құпияны сақтау. Соңғы жылдары реттеушілік шараларды енгізудің және ипотекалық тұрғын үй қарыздарын қайта қаржыландыру мемлекеттік бағдарламасын іске асырудың арқасында ипотекалық несие алумен байланысты проблемалардың саны азайды. Бұл статистикаға да әсер етті: ипотекалық қарыздар бойынша шағымдардың үлесі арыздардың жалпы санының 30%-нан аспады, жалпы шағымдардың негізгі бөлігі тұтынушылық несиелерге қатысты болды», – деді спикер.
Осыған байланысты Банк омбудсманының бастамасымен ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Банк омбудсманының банктік қарыз шарттарының барлық түрінен туындайтын келіспеушіліктерді реттеуге құзыретін кеңейтетін заң жобасын дайындады. Бұл – ипотекалық, тұтынушылық, автокредиттеу шарттары. Бұл бастамаға Парламент депутаттары, банктер және Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығы қолдау көрсетіп, 2024 жылдын 19 маусымында Мемлекет басшысы 2024 жылғы 21 желтоқсаннан бастап Банк омбудсманының құзыретін кеңейтетін заңға қол қойды. Нәтижесінде банктік қарыздардың барлық түрлері бойынша арыздардың саны артты.
Айта кетерлігі, Қазақстандағы Банк омбудсманы институты азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғауда маңызды рөл атқарады, адамдардың құқықтық және қаржылық сауаттылығын, сондай-ақ банк жүйесіне деген сенімді арттыруға ықпал етеді.
