Су тапшылығы мәселесі жылдан-жылға өзекті бола түсуде. Әсіресе, Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде ауыл шаруашылығына қажетті су мөлшері ауа райының тұрақсыздығына, климаттың өзгеруіне және инфрақұрылымның тозуына байланысты үнемі тапшылық сезінуде. Осыған орай Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын енгізуді субсидиялауға ерекше көңіл бөлініп отыр.
Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітовтің Жетісай және Мақтаарал аудандарына жасаған жұмыс сапары кезінде 2024 жылғы суару маусымының қорытындылары мен алдағы жоспарлар таныстырылды. Кездесуде министр ауыл шаруашылығына қажетті су ресурстарын тиімді пайдалану үшін су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізудің маңыздылығын ерекше атап өтті. Бұл бағыттағы мемлекеттік қолдау көлемі де артатын болады.
Атап айтқанда, 2026–2028 жылдары Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын енгізу мен суармалы су беру қызметтерін инвестициялық субсидиялау үшін шамамен 90 млрд теңге бөлу көзделіп отыр. Бұл қаражат жалпы сипаттағы трансферттер арқылы бөлінеді. Қаржылай қолдаудың бұл түрі – су үнемдеу жүйелерінің кеңінен қолданылуын ынталандырудың басты тетіктерінің бірі болмақ.
Жалпы, министрлік былтырдан бастап субсидиялау шарттарына бірқатар өзгерістер енгізген болатын. Бұған дейін су үнемдеу жүйелерін сатып алу мен орнатуға кеткен шығындардың 50%-ы ғана өтелсе, енді бұл көрсеткіш 80%-ға дейін көтерілді. Сонымен қатар, егер шаруа қожалығы жаңбырлатып немесе тамшылатып суару жүйелерін қолданса, суармалы су үшін берілетін субсидия мөлшері 85%-ға дейін ұлғаяды. Бұл өзгерістер аграршылардың заманауи технологияларды қолдануға деген қызығушылығын арттырып отыр.
Нұржан Нұржігітов атап өткендей, 2024 жылғы жаз мезгілі оңтүстік аймақтар үшін аса қолайлы бола қойған жоқ. Аптап ыстық пен жауын-шашынның аз болуы салдарынан суару маусымында қиындықтар туындаған. Алайда министрлік жедел әрекет етіп, арнайы жұмыс топтарын құрып, жағдайды тұрақтандыруға бар күшін салды. Суармалы судың әділ бөлінуін қамтамасыз ету, кезекшілік кестесін енгізу, заңсыз су алуға қарсы тексерістер жүргізу және түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыру сияқты шаралар нәтижесінде ауыл шаруашылығы алқаптарын судан толықтай ажыратуға жол берілмеді.
Алайда бұл жағдай болашақта қайталанбауы үшін жүйелі шаралар қажет. Министрдің айтуынша, қазіргі кезеңде ең тиімді жол – су ресурстарын үнемдеп, ауыл шаруашылығын тиімді технологияларға көшіру. Бұл мақсатта су үнемдеу технологияларын енгізуді субсидиялау шарттары одан әрі жетілдіріледі. Аталған шаралар тек Түркістан облысын ғана емес, көршілес өңірлерді де қамтуы мүмкін, себебі мұндай тәжірибе бүкіл оңтүстік аймақ үшін маңызды.
Сондай-ақ, министрлік тарапынан су ресурстарын басқарудың ашықтығын қамтамасыз етуге де ерекше назар аударылуда. Су беру процестеріне қоғамдық бақылау енгізу, цифрландыру және автоматтандыру жобалары арқылы су пайдаланудың тиімділігін арттыру жоспарда бар. Бұл өз кезегінде, шаруа қожалықтарының жұмысын жеңілдетіп, ағын судың ысырапсыз қолданылуына жол ашады.
Су үнемдеу технологияларын енгізу – тек суды ғана емес, уақыт пен еңбек шығынын да азайтады. Сонымен қатар, өнімділікті 2–3 есеге дейін арттыруға мүмкіндік береді. Мұндай жүйелер аграрлық секторда жаңа стандарттарды қалыптастырып, ауыл шаруашылығын инновациялық негізде дамытудың басты кепіліне айналып отыр.
Түркістан облысы соңғы жылдары осы бағытта белсенді жұмыс атқарып келеді. Мысалы, өңірде 2023 жылы 59 мың гектардан астам жерге су үнемдеу жүйелері енгізілсе, алдағы жылдары бұл көрсеткіш еселеп өсетіні күтілуде. Бұл – су ресурстарын тиімді басқару арқылы аграрлық өндірістің тұрақтылығын қамтамасыз етудің нақты жолы.
Қорытындылай келе, Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын субсидиялау – ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттырумен қатар, экологиялық тұрақтылықты сақтау жолындағы маңызды қадам. Мемлекеттің бұл бағыттағы қолдауы – аграрлық сектордың болашағына салынған инвестиция. Ендігі міндет – бұл мүмкіндіктерді ұтымды пайдаланып, әр гектар судың да, жердің де тиімді қайтарымын қамтамасыз ету.
