Кәсіпкерлік қызметте сатылым көлемінің өсуі әрдайым табыстың артқанын білдірмейді. Кәсіпорынның тұрақты шығындары, өнімнің өзіндік құны және күнделікті операциялық төлемдері ескерілмесе, жоғары айналымның өзінде пайда аз болуы мүмкін. Сондықтан бизнестің шығынсыздық шегін түсіну кәсіпкер үшін маңызды қаржылық құралдардың бірі.
Шығынсыздық шегі – кәсіпорынның барлық шығынын өтейтін, бірақ әлі таза пайда әкелмейтін сатылым деңгейі. Осы көрсеткіштен жоғары нәтиже кәсіпке пайда қалыптастыра бастайды, ал төмен көрсеткіш белгілі бір кезеңде шығынның бар екенін көрсетеді.
Мұндай есеп жүргізу үшін кәсіпкер ең алдымен тұрақты және айнымалы шығындарды ажыратуы қажет. Жалдау ақысы, тұрақты еңбекақы немесе кейбір әкімшілік төлемдер сатылым көлеміне қарамастан сақталуы мүмкін. Ал шикізат, қаптама немесе тапсырысты орындауға тікелей байланысты шығындар өнім көлемімен бірге өзгереді.
Шымкенттегі шағын бизнес үшін бұл көрсеткішті білу жоспарлау кезінде пайдалы. Мысалы, кәсіпкер айына қанша тапсырыс немесе қанша өнім сату керектігін түсінген кезде өзінің нақты мақсатты көрсеткішін анықтай алады. Бұл тек «көбірек сату керек» деген жалпы міндеттен нақты жоспарға көшуге мүмкіндік береді.
Шығынсыздық шегі баға саясатын бағалауға да көмектеседі. Егер кәсіпорын қажетті сатылым көлеміне тұрақты түрде жете алмай жүрсе, мәселе тек клиент санының аздығында болмауы мүмкін. Баға, өнімнің өзіндік құны немесе тұрақты шығын құрылымы да қайта қарауды қажет етеді.
Бұл көрсеткіш жаңа нүкте ашу немесе қызметкер санын көбейту кезінде де маңызды. Қосымша шығын пайда болған жағдайда кәсіпкер жаңа деңгейде қанша сатылым қажет болатынын алдын ала есептей алады. Сол арқылы кеңею шешімінің қаржылық салдарын бағалау жеңілдейді.
Шығынсыздықты есептеу бизнесті артық тәуекелден қорғауға да ықпал етеді. Кәсіпкер жақсы айдағы нәтижеге ғана емес, орташа және әлсіз кезеңдегі мүмкіндігіне сүйеніп жоспар құрады.
Практикада шығынсыздық көрсеткішін ай сайын салыстырып отыру пайдалы. Егер кәсіпорын бірнеше ай қатарынан қажетті деңгейден жоғары жұмыс істесе, бұл кеңеюге дайындық белгісі болуы мүмкін. Ал көрсеткішке әрең жету шығын құрылымын немесе сатылым стратегиясын қайта қарау қажет екенін аңғартады.
Сонымен бірге мұндай есеп қаржыландыру қажет болған жағдайда да пайдалы. Кәсіпкер өз жобасының қандай сатылым көлемінен кейін өзін ақтайтынын түсіндіріп, болашақтағы төлем қабілетін нақты бағалай алады. Бұл бизнес-жоспардың сапасын арттырып, қаржылық тәртіпті күшейтеді.
Шымкентте қаржылық сауатты басқарылатын кәсіпорындардың көбеюі кәсіпкерлік ортаның тұрақтылығын күшейтеді. Өзінің нақты шығынсыздық шегін білетін кәсіпкер сатылым жоспарын негізді құрып, шығындарын бақылап, кеңею туралы шешімді нақты көрсеткіштерге сүйене отырып қабылдай алады. Бұл бизнестің кездейсоқ табысқа емес, жүйелі экономикалық есепке негізделуіне мүмкіндік береді.
