Түркістандағы кәсіпорын үшін жаңа маман даярлау студентке жұмыс орнын көрсетуден басталуы мүмкін. Алайда болашақ қызметкердің кәсіпті қаншалықты меңгеретіні одан кейінгі қадамдарға байланысты. Студент қандай тапсырманы өз бетімен орындай алады? Қай кезде оған тәжірибелі маманның көмегі қажет? Колледж бен жұмыс беруші осы сұрақтарға бірге жауап бергенде, өндірістік тәжірибе кәсіпорынға қажет мамандарды даярлауға көмектеседі. Түркістанда кәсіпорындар мен ұйымдардың тәлімгерлеріне арналған курстың екінші кезеңінде жұмыс орнындағы оқытуды жүйелеу жолдары қарастырылды.
Жалпы ұзақтығы 16 сағат болатын бағдарлама екі күнге жоспарланған. Биыл курс екі рет ұйымдастырылған. Қатысушылар дуальды оқытудың нормативтік-құқықтық негіздерімен, жұмыс орнында оқытуды жоспарлау тәртібімен және өндірістік оқытудың педагогикалық әдістерімен танысты. Тәлімгердің міндеті мен жауапкершілігі, колледж бен кәсіпорынның өзара іс-қимылы, студенттің өндірістік тәжірибесін ұйымдастыру да оқу бағдарламасына енген. Теориялық сабақтар тәжірибелік тапсырмалармен ұштастырылды.
Өз ісін жақсы білетін қызметкер күнделікті жұмысының кей тұсын үйреншікті болғандықтан түсіндірмей өтіп кетуі мүмкін. Ал студентке әр қадамның себебін білу маңызды. Мысалы, жөндеу шеберханасында құралды дұрыс таңдауды үйрену үшін оның қалай қолданылатынын бір рет көру жеткіліксіз. Тәлімгер алдымен құралды таңдау себебін түсіндіреді, содан кейін студентке қауіпсіз жағдайда шағын тапсырма береді. Жұмыс аяқталғанда екеуі нәтижені қарап, қай тұста қате кеткенін талқылайды. Осылайша студент бір әрекетті қайталаумен қатар, келесі жолы құралды өз бетінше таңдауға дағдыланады.
Мұндай оқытуды кәсіпорынның жұмыс ырғағына бейімдеу үшін колледжбен алдын ала келісу қажет. Қай дағды оқу орнында қалыптасады, қайсысын кәсіпорында меңгерген жөн, студенттің нәтижесін кім бағалайды деген мәселелер тәжірибе басталмай тұрып пысықталса, тәлімгер өз уақытын жоспарлай алады. Шағын кәсіпорын үшін бұл маңызды. Тәжірибелі қызметкердің өз жұмысы бар, ал студентке тапсырма беріп, оның орындалуын қадағалауға уақыт керек. Жүктеме алдын ала ескерілсе, студентке күнделікті жұмысқа қатысуға мүмкіндік туады, ал кәсіпорын тәжірибе кезеңінен қандай нәтиже күтетінін біледі.
Тәжірибе барысында берілетін тапсырмалардың күрделілігі де біртіндеп өскені жөн. Алғашқы күндері студент жұмыс барысын бақылап, қауіпсіздік талаптарын меңгере алады. Кейін ол тәлімгердің бақылауымен жұмыстың белгілі бір бөлігін орындайды. Соңында шағын тапсырманы басынан аяғына дейін атқарып, өз шешімін түсіндіреді. Тәлімгер оның жұмысын уақытында аяқтауымен қатар, сапаны қалай тексергеніне де назар аударады. Осындай бағалау колледжге студенттің қай дағдыны қосымша пысықтауы керегін көрсетеді. Жұмыс беруші де жас маманға қандай міндетті сеніп тапсыруға болатынын нақтырақ бағамдайды.
Тәлімгер байқаған қиындықтарды қысқаша жазып отырса, студенттің ілгерілеуін бақылау оңайырақ. Мәселен, студент тапсырманы дұрыс орындағанымен, жұмысқа қажет материалды есептеуде жиі қателесуі мүмкін. Мұндай жағдайда колледж оқытушысы сол дағдыны сабақта пысықтап, тәлімгер кейін оның жұмыс үстінде қалай қолданылғанын көре алады. Бірнеше студент бір тұста қиналса, колледж бен кәсіпорын сол тапсырманың қалай түсіндірілетінін бірге қарап шыға алады.
Түркістан облысы Кәсіпкерлер палатасының бөлім сарапшысы Гүлдана Абданқұл дуальды оқытудың тиімділігі білім беру ұйымы мен жұмыс берушінің тығыз байланысына тәуелді екенін атап өтті. Оның айтуынша, тәлімгердің кәсіби және педагогикалық құзыретін жетілдіру өндірістік оқытуды сапалы ұйымдастыруға және еңбек нарығының нақты сұранысына сай маман даярлауға ықпал етеді. Қазір Түркістан облысындағы 36 колледжде 12 сала бойынша 68 мамандықты қамтитын дуальды оқыту жүйесі іске асырылып жатыр.
Түркістан қаласындағы жұмыс беруші үшін осы әріптестіктің бір пайдасы маман іздеу кезінде көрінуі мүмкін. Кәсіпорын студенттің тапсырманы қалай қабылдайтынын, айтылған ескертуді қалай ескеретінін және жаңа жұмысты қаншалықты тез игеретінін тәжірибе кезінде байқайды. Студент те кәсіптің күнделікті талабын көріп, осы бағытта жұмыс істеуге бейімі бар-жоғын бағамдайды. Егер кейін бос орын ашылып, екі тарап бірге жұмыс істеуге мүдделі болса, жас маман өзіне таныс ортаға келеді. Бұл оның алғашқы жұмыс күндерінде жаңа міндеттеріне бейімделуін жеңілдетуі мүмкін.
Кәсіпорын мен колледж үшін әріптестік бір топтың тәжірибесі аяқталған соң да жалғаса алады. Мәселен, кәсіпорындағы жабдық немесе жұмыс тәсілі өзгерсе, жұмыс беруші жаңа дағдыға деген сұранысын колледжге ертерек жеткізе алады. Колледж оны келесі топтың тәжірибе жоспарын әзірлеу кезінде ескереді. Осындай байланыс Түркістан кәсіпорындарына өзіне қажет мамандарды даярлауға тікелей қатысуға, ал студенттерге қаладағы жұмыс берушілердің талабын оқу кезінде түсінуге мүмкіндік береді.
